Je hebt al veel over je trauma gepraat, maar je lichaam blijft reageren. Hoe kan dat nou?

Een tijdje geleden zat er een vrouw tegenover me tijdens een oriëntatiegesprek.

Ze had jaren geleden iets heel heftigs meegemaakt. Daarna had ze gedaan wat je waarschijnlijk zou verwachten: hulp gezocht, verschillende therapieën gevolgd en veel gepraat over wat er gebeurd was. En toch liep ze vast. Ze omschreef het ongeveer zo:

"Ik blijf er maar over praten," vertelde ze, "maar de reacties in mijn lichaam veranderen gewoon niet. Op sommige momenten schiet mijn lichaam gewoon aan."

Als praten niet verandert wat je lichaam doet

Deze vrouw had al veel over zichzelf, en over de gevolgen van trauma, geleerd tijdens eerdere therapie. Ze wist dat bepaalde reacties te maken hadden met wat ze in het verleden had meegemaakt. Ze had erover gepraat, diverse vormen van therapie gehad, en onder andere EMDR gevolgd.

Het vertelde dat ze het teruggaan naar de traumatische gebeurtenis als zeer zwaar ervaren had. Er werd haar gevraagd steeds opnieuw terug te keren naar die situatie, naar wat ze toen voelde en meemaakte. En juist dat begon haar tegen te staan.

Niet omdat ze niet bereid was om aan zichzelf te werken, integendeel. Maar omdat ze merkte dat haar lichaam in het dagelijks leven nog steeds heftig kon reageren. Er veranderde weinig...

Dat hoor ik vaker van mensen die uiteindelijk bij ons terechtkomen. EMDR kan voor veel mensen ontzettend helpend zijn, maar niet iedereen heeft er voldoende baat bij. En als je al meerdere keren bent teruggegaan naar iets wat zeer heftig was, terwijl er vervolgens weinig of geen verandering komt, kan er een moment komen waarop je denkt: dit wil ik niet nóg een keer. De behandeling vraagt dan veel van je, terwijl je te weinig verandering ervaart.

"Mijn vrienden vinden mij juist heel rustig"

Ze gaf me een recent voorbeeld. Er ontstond een stressvolle situatie toen ze met vrienden op pad was. Op zo'n moment moet je snel kunnen schakelen, rustig blijven en daadkrachtig handelen. En dat deed ze. Aan de buitenkant was er eigenlijk niets aan haar te merken. Sterker nog, haar vrienden waren onder de indruk van hoe kalm ze bleef.

Maar wat zij niet zagen, was wat er vanbinnen gebeurde. Daar was het allesbehalve rustig.

Ze voelde zich ontzettend opgejaagd. Haar lichaam stond volledig aan.

En wat ze daar vertelde is een belangrijk onderdeel van haar verhaal. Hoe rustig iemand eruitziet, zegt namelijk niet automatisch iets over wat er vanbinnen gebeurt. Je kunt aan de buitenkant volledig kalm zijn, terwijl je zenuwstelsel op datzelfde moment alarm slaat.

Je kunt het begrijpen en toch blijven reageren

En daar zat bij haar precies de frustratie. Ze begreep het. Ze wist waar haar reacties vandaan kwamen. Maar haar lichaam deed nog steeds iets anders. Rationeel wist ze dat ze veilig was, maar haar lichaam reageerde op sommige momenten nog steeds alsof er gevaar dreigde.

Dat klinkt misschien vreemd, maar vanuit het zenuwstelsel is dat eigenlijk heel logisch. Je zenuwstelsel heeft namelijk een belangrijke taak: jou beschermen. Als je iets heftigs hebt meegemaakt, is het logisch dat jouw systeem daarvan leert. Kom je later in een situatie terecht die voor jouw zenuwstelsel op de een of andere manier lijkt op wat er eerder is gebeurd, dan kan het alarm opnieuw afgaan.

Jij kunt rationeel heel goed weten: er is nu niets aan de hand. Terwijl je zenuwstelsel als het ware zegt: ho eens even, dit herken ik, opletten, ik moet je beschermen.

En dan schiet je aan. Niet omdat je daarvoor kiest, en ook niet omdat je onvoldoende begrijpt wat er vroeger is gebeurd. Het is een automatische reactie.

Het is de richtingaanwijzer van je zenuwstelsel

Ik zeg weleens tegen cliënten dat ik een de eeuwige optimist ben. Want natuurlijk is het vervelend als je lichaam in bepaalde situaties volledig op scherp staat. Maar tegelijkertijd is dat héél goed nieuws: dit is namelijk hele waardevolle informatie!

Je lichaam laat namelijk precies zien waar het nog reageert. Ik zie zo'n reactie daarom een beetje als een richtingaanwijzer. Blijkbaar gebeurt er in die situatie iets waardoor jouw zenuwstelsel denkt: hier moet ik je beschermen. En dat geeft ons iets om mee te werken. Goed nieuws dus!

We hoeven daarvoor niet terug naar wat er toen gebeurd is

Dit is een belangrijk verschil in hoe we binnen MindMedicine werken. Ik hoef niet te weten wat iemand precies heeft meegemaakt. Je hoeft het niet opnieuw te vertellen, en je hoeft ook niet terug naar de traumatische gebeurtenis om deze opnieuw te beleven.

In plaats daarvan kijken we naar waar je nu last van hebt. Dat was ook wat ik deze vrouw vroeg om te doen: ga eens opletten. Wanneer schiet je lichaam aan? In welke situaties gebeurt dat? Waar merk je dat je reactie eigenlijk veel heftiger is dan je rationeel zou verwachten?

Hoe beter we dat in beeld krijgen, hoe duidelijker we kunnen zien waar jouw zenuwstelsel reageert. We beginnen dus niet bij:"Vertel nog eens wat er toen allemaal gebeurd is." Maar bij een veel simpelere vraag:

"Waar heb je vandaag nog last van?"

En juist dat kan een enorme opluchting zijn. Want waarschijnlijk heb je je verhaal al vaak genoeg verteld. En heb je helemaal geen behoefte om opnieuw terug te gaan naar iets wat al heftig genoeg was. Je wilt niet nóg een keer alles oprakelen. Je wilt vooral dat er iets verandert waar je vandaag nog last van hebt. En precies daar beginnen we.

Misschien is dit herkenbaar voor jou?

Misschien heb jij ook al veel gepraat over wat je hebt meegemaakt. Misschien begrijp je inmiddels precies waarom je reageert zoals je reageert. En misschien heb je EMDR of andere therapieën gevolgd die je ook echt iets hebben gebracht.

Maar merk je tegelijkertijd: ja, maar mijn lichaam blijft reageren.

Dan kan het interessant zijn om niet nóg meer te proberen begrijpen, maar eens te kijken naar die automatische reactie zelf.

MindMedicine is de gespecialiseerde lichaamsgerichte aanpak binnen Praktijk LIJF waarmee we werken met het zenuwstelsel. Daarbij is het niet nodig om te vertellen wat je hebt meegemaakt of een traumatische gebeurtenis opnieuw te beleven.

Herken je jezelf in dit verhaal en zou je eens willen sparren of deze manier van werken ook bij jouw situatie zou kunnen passen? Dan kun je een gratis en vrijblijvend een oriëntatiegesprek inplannen.

Ja dat wil ik!

Over de auteur

Dit artikel is geschreven door Pauline Frijns, fysiotherapeut, eigenaar van Praktijk LIJF en oprichter van MindMedicine.

Pauline werkt al ruim 25 jaar als therapeut. Wat begon vanuit de fysiotherapie en het behandelen van klachten aan het bewegingsapparaat, ontwikkelde zich in de loop der jaren tot een veel bredere kijk op lichamelijke en mentale klachten.

Pauline is een gedreven en nieuwsgierige therapeut die houdt van resultaat. Het liefst zo snel en zoveel mogelijk. Daarom is zij zich gedurende haar loopbaan steeds verder blijven verdiepen in factoren die klachten kunnen veroorzaken of in stand kunnen houden.

Eerst lag die verdieping vooral binnen het lichaam zelf. Niet alleen kijken naar de plek waar iemand pijn heeft, maar naar de samenhang tussen verschillende structuren en systemen in het lichaam. Later kwamen daar onder andere leefstijl en andere factoren die herstel beïnvloeden bij.

Een belangrijke volgende stap was haar verdieping in de werking van het zenuwstelsel.

In de praktijk zag Pauline steeds duidelijker dat juist het zenuwstelsel een belangrijke onderliggende rol kan spelen bij langdurige lichamelijke klachten, stressreacties, angsten en klachten na ingrijpende of traumatische gebeurtenissen.

Daarom vormt het zenuwstelsel inmiddels de belangrijkste invalshoek binnen haar werk.

Vanuit deze jarenlange ontwikkeling ontstond ook MindMedicine: een lichaamsgerichte aanpak gericht op het zenuwstelsel. Daarbij is het niet nodig om te vertellen wat er precies is gebeurd of een traumatische gebeurtenis opnieuw te beleven.

Pauline werkt dagelijks met mensen met langdurige lichamelijke klachten en met mensen die blijven vastlopen na bijvoorbeeld (jeugd)trauma, seksueel misbruik, ongevallen, medische ingrepen of andere ingrijpende gebeurtenissen. Haar achtergrond als fysiotherapeut speelt daarbij nog steeds een belangrijke rol. Ze kijkt niet naar het lichaam en het zenuwstelsel als twee losse onderdelen, maar juist naar de wisselwerking tussen beide.

Met haar artikelen wil Pauline de kennis die zij in ruim 25 jaar heeft opgebouwd begrijpelijk maken. Ze schrijft onder andere over het zenuwstelsel, langdurige lichamelijke klachten, stress, en traumaverwerking.

Niet om ingewikkelde theorie uit te leggen, maar om je anders naar klachten te laten kijken. Want soms ligt de oplossing niet op de plek waar je de klacht voelt, maar op een andere laag.

Ben je na het lezen van deze blog benieuwd of deze manier van werken bij jouw situatie past? Plan dan een vrijblijvende afspraak.